Sigorta Rücu Alacağında İcra Takibi mi Dava mı? İtirazın İptali, Zorunlu Arabuluculuk ve İcra İnkâr Tazminatı (2026)

Kısa cevap: Sigorta şirketi ödediği tazminatı geri isterken iki yol arasında seçim yapar. İlamsız icra takibi hızlı ve ucuzdur; borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir (İİK m.62). İtiraz gelirse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açmak zorundadır (İİK m.67/1); davayı kazanırsa borçlu, hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir (İİK m.67/2). İtirazın kaldırılması yolu (İİK m.68) ise imzası ikrar edilmiş senet veya resmî belge gerektirdiğinden rücu alacaklarında çoğu zaman kullanılamaz. Kritik usul kuralı: icra takibi başlatmak için arabuluculuğa başvurmak gerekmez, ancak itirazın iptali davası açmak için gerekir. TTK m.5/A, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar. Bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir. Motorlu araç kazalarında rücu hakkı, yükümlülüğün tam olarak yerine getirildiği ve rücu edilecek kişinin öğrenildiği günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109/4).

Rücu dosyalarında kaybedilen davaların önemli bir bölümü, alacağın haksızlığından değil usulün yanlış kurgulanmasından doğar. Bu yazı, hem talebi ileri süren sigorta şirketi hem de kendisine rücu edilen kişi bakımından izlenecek yolu adım adım göstermektedir.

Sigorta hukukunun tamamına ilişkin başvuru metni için sigorta hukuku rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Önce Ayrım: Hangi Rücuyla Karşı Karşıyasınız?

Usul seçimi, talebin hukuki temeline göre değişir. Bu ayrım yapılmadan görevli mahkeme de zamanaşımı da doğru belirlenemez.

Halefiyetin şartları ve üçüncü kişiye yöneltilen taleplerin sınırları için halefiyet ve üçüncü kişilere rücuyu ele aldığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.

Alkol, ehliyetsizlik ve kaza yerini terk gibi rücu sebeplerinin esasa ilişkin tartışması için sigortacının kendi sigortalısına rücu hâllerini ele aldığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.

İcra Takibi mi, Doğrudan Dava mı? Karar Tablosu

İki yol da açıktır ve alacaklı istediğini seçebilir. Seçim, borçlunun profiline ve alacağın belgelenme durumuna göre yapılmalıdır.

Uygulamadaki yaygın strateji: kasko sigortacısının karşı tarafın trafik sigortacısına yönelttiği talepler gibi kurumsal ve hesabı belirli dosyalarda önce icra takibi açılır. Gerçek kişiye yöneltilen ve kusur tartışması bulunan dosyalarda ise takip çoğu zaman yalnızca bir aşama kaybettirir.

Yol A: İlamsız İcra Takibi

1. Takip talebi ve ödeme emri

Alacaklı, yetkili icra dairesinde takip talebinde bulunur. Rücu alacaklarında takip talebine ödeme dekontu, halefiyet ve ibraname belgesi, poliçe, hasar dosyası ve kusur belgeleri dayanak olarak gösterilmelidir. Takip talebindeki faiz türü ve başlangıç tarihi doğru yazılmalıdır, çünkü icra inkâr tazminatının tespitinde takip talebindeki talep esas alınır (İİK m.67 son fıkra).

2. Yedi günlük itiraz süresi

Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine itiraz etmek zorundadır (İİK m.62/1). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermek zorundadır, aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır.

Süre kaçırılırsa takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Bu, rücu dosyalarında geri dönüşü en zor hatadır. Kusuru olmaksızın bir engel sebebiyle süresinde itiraz edemeyen borçlu, engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir (İİK m.65), ancak mazeretini delillendirmek zorundadır.

3. İtiraz gelirse: iki ayrı yol

Rücu alacağı, borçlunun imzasını taşıyan bir senede değil, sigortacının kendi ödeme belgesine dayanır. Sigortacının kendi düzenlediği dekont ve ekspertiz raporu, İİK m.68 anlamında borçlunun borç ikrarını içeren bir belge değildir. Bu nedenle pratikte itirazın kaldırılması yolu işlemez ve itirazın iptali davası açılır.

Bir yıllık süreyi geçiren alacaklının hakkı büsbütün bitmez: genel hükümler dairesinde alacağını dava etme hakkı saklıdır (İİK m.67/5). Ancak bu durumda icra inkâr tazminatı istenemez ve açılan takip düşer.

4. İcra inkâr tazminatının şartları

İİK m.67/2 uyarınca borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, diğer tarafın talebi üzerine, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edilir. Uygulamada aranan şartlar şunlardır:

• Usulüne uygun başlatılmış bir icra takibi bulunmalıdır.
• Borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmiş olmalıdır.
• Alacaklı bir yıl içinde itirazın iptali davasını açmış ve davada haklı çıkmış olmalıdır.
• Tazminat açıkça talep edilmiş olmalıdır. Talep edilmeyen tazminata hükmedilmez.
• Alacak likit olmalıdır. Bu, rücu dosyalarında en çok tartışılan şarttır.

Likitlik neden önemli? Alacağın likit sayılması için borçlunun, alacağın miktarını yargılama gerektirmeden, kendi bilgi ve belgeleriyle tespit edebilecek durumda olması aranır. Kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlenecekse ve ödenen tutarın gerçek zararı aşıp aşmadığı tartışmalıysa, alacağın likit olmadığı yönünde savunma yapılabilir. Buna karşılık kesinleşmiş kusur raporu, kabul edilmiş hasar tutarı ve karşı tarafın itiraz etmediği bir ekspertiz varsa likitlik kabul edilir.

Simetrik bir risk de vardır: takibinde haksız ve kötü niyetli görülen alacaklı da aynı oranda tazminata mahkûm edilebilir. İtiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise borçlu aleyhine tazminata hükmedilmesi kötü niyetin ispatına bağlıdır (İİK m.67/3).

Yol B: Doğrudan Alacak veya Rücuen Tazminat Davası

Alacaklı takip yoluna hiç girmeden doğrudan dava da açabilir. Bu yol, kusur ve tutar tartışmasının kaçınılmaz olduğu dosyalarda zaman kazandırır. Ancak dava açmadan önce ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda arabuluculuk aşaması tamamlanmalıdır.

Zorunlu Arabuluculuk: En Sık Yapılan Usul Hatası

TTK m.5/A, 2018 yılında eklenmiş ve sonradan kapsamı netleştirilmiştir. Yürürlükteki metne göre, TTK m.4'te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.

Zamanaşımı bakımından hayati sonuç: arabuluculuk başvurusu ile son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Süresi dolmak üzere olan rücu dosyalarında bu, kazanılan bir aydan fazla süre demektir. Buna karşılık arabuluculuğa başvurmayı unutup dava açmak, hem usulden ret hem de bu arada dolan zamanaşımı anlamına gelir.

Zamanaşımı: Rücu Dosyalarının Kaderini Belirleyen Başlık

KTK m.109/4'teki iki yıllık sürenin başlangıcı için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: yükümlülüğün tam olarak yerine getirilmiş olması ve rücu edilecek kişinin öğrenilmiş olması. Kısmi ödeme yapılan dosyalarda sürenin ne zaman başladığı ayrıca tartışılır.

Ayrıca KTK m.109/3 uyarınca zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır. Bu kural, hem alacaklı hem borçlu için gözden kaçan bir imkândır.

Usul uyarısı: zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz. Def'i, cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen def'i, karşı taraf muvafakat etmedikçe sonradan dinlenmez.

Diğer alanlardaki dava ve itiraz süreleri için hukukta süreler rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görev kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınır. Yanlış mahkemede açılan dava usulden reddedilir ve bu gecikme çoğu zaman zamanaşımı sorununa dönüşür.

• Sigortacının kendi sigortalısına açtığı rücu davası: sigorta sözleşmesinden doğduğu için mutlak ticari davadır, asliye ticaret mahkemesi görevlidir.
• Halefiyete dayalı olarak üçüncü kişiye açılan dava: devralınan hakkın niteliğine bakılır. Hak haksız fiilden doğuyor ve davalı tacir değilse kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Davalı bir sigorta şirketiyse dava ticari nitelik kazanır.
• Yetki: kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Haksız fiilden doğan taleplerde fiilin işlendiği yer de yetkilidir. Motorlu araç kazalarında KTK m.110/2 uyarınca sigortacının şubesinin veya sözleşmeyi yapan acentenin bulunduğu yer ile kazanın olduğu yer mahkemeleri de yetkilidir.
• İtirazın iptali davasında yetki: genel yetki kuralları uygulanır. Takibin yapıldığı icra dairesinin bulunduğu yer, tek başına dava için yetki doğurmaz.

Kendisine Rücu Edilen Kişi Ne Yapmalı?

1. Önce süreye bakın. Ödeme emri geldiyse yedi gün içinde icra dairesine itiraz edin. Dava açıldıysa cevap süresi içinde zamanaşımı dâhil bütün def'ileri ileri sürün.
2. Ödemenin yapıldığını belgeletin. Halefiyet, tazminatın fiilen ödendiği anda doğar. Dosyada ödeme dekontu yoksa bunu açıkça itiraz konusu yapın.
3. Ödenen tutarı tartışın. Talep, ödenen tutar ile sigortalının gerçek zararından hangisi düşükse onunla sınırlıdır. Ekspertiz raporu, parça fiyatları ve işçilik bedelleri denetlenmelidir.
4. Kusur oranını sorgulayın. Kaza tespit tutanağındaki kusur belirlemesi kesin delil değildir, bilirkişi incelemesiyle değişebilir. Kusurunuz yüzde kırksa ödenen tutarın tamamı değil yüzde kırkı istenebilir.
5. Halef kuralını hatırlatın. Sigortalıyla yapılmış anlaşma, ibra, takas veya sorumsuzluk kaydı sigortacıyı da bağlar.
6. Kendi sorumluluk poliçenizi devreye sokun. İhtiyari mali sorumluluk, mesleki sorumluluk, işveren sorumluluk veya kiracı mali sorumluluk teminatınız varsa talebi derhal ihbar edin. Geç ihbar kendi teminatınızı kaybettirebilir.
7. Borç kabulü anlamına gelecek beyanlardan kaçının. Telefonda verilen sözler ve yapılan kısmi ödemeler zamanaşımını keser ve süreyi baştan başlatır.
8. Menfi tespit yolunu değerlendirin. Takipten önce açılan menfi tespit davasında, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir. Takipten sonra açılan menfi tespit davasında ise tedbir yoluyla takip durdurulamaz; yalnızca icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi istenebilir (İİK m.72).

Harç ve gider avansını karşılayamayacak durumdaysanız adli yardım başvurusunu anlattığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sigorta Şirketi İçin Dosya Kabul Kontrol Listesi

• Ödeme dekontu dosyada mı? Ödeme yapılmadan açılan dava, hak henüz doğmadığı için reddedilir.
• Halefiyet ve ibraname belgesi ödenen tutar, dosya numarası ve riziko tarihiyle birlikte eksiksiz düzenlenmiş mi? Matbu metinlerdeki boşluklar davayı zayıflatır.
• Zamanaşımına kaç gün kaldı? Takvim, ödeme tarihinden değil olayın öğrenildiği tarihten kurulmalıdır.
• Fiil suç oluşturuyor mu? Uzamış ceza zamanaşımı, zamanaşımı savunmasına karşı en güçlü cevaptır. Ceza dosyası temin edilmelidir.
• Kusur belgesi var mı? Kaza tespit tutanağı, ekspertiz raporu ve varsa ceza dosyası olmadan likitlik tartışması kaybedilir.
• Sigortalıya rücuda sebep, genel şartlardaki madde numarasıyla gösterilmiş mi? Bu hâller sınırlı sayıdadır, kıyasla genişletilemez.
• Görevli mahkeme ve arabuluculuk zorunluluğu doğru belirlenmiş mi?
• Sovtaj bedeli, hurda değeri ve önceki kısmi ödemeler mahsup edilmiş mi?

Sigortasız veya kaçan araç hâlinde Güvence Hesabının ödeme ve rücu düzeni için Güvence Hesabı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Örnek Metinler

Aşağıdaki dört örnek, sürecin farklı aşamaları içindir. Birinci ve üçüncü örnek vekil aracılığıyla, ikinci ve dördüncü örnek kişinin kendi adına verebileceği sade sürümdür. Hepsi kendi dosyanızın koşullarına göre uyarlanmalıdır.

Takip talebinde ve dava dilekçesinde istenecek faizin oranı için kanuni faiz oranını ele aldığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sigorta şirketine karşı yürütülen uyuşmazlıklarda tahkim yolu için Sigorta Tahkim Komisyonu yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta şirketi rücu alacağı için önce icra takibi mi yapmalı, dava mı açmalı?

İkisi de mümkündür. Karşı taraf kurumsal bir borçluysa ve alacak belgeliyse icra takibi daha hızlı ve ucuzdur; itiraz gelmezse takip kesinleşir. Karşı taraf gerçek kişiyse ve kusur tartışması varsa itiraz kesin olduğundan doğrudan dava açmak zaman kazandırabilir. İcra takibinin bir avantajı, haksız itiraz hâlinde asıl alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatı istenebilmesidir.

Rücu takibine itiraz etmek için kaç günüm var?

İlamsız icra takiplerinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilmelidir (İİK m.62). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Süre kaçırılırsa takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemeyen borçlu, engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir.

İtirazın iptali davası ne kadar süre içinde açılmalıdır?

Alacaklı, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açmak zorundadır (İİK m.67/1). Bu süre hak düşürücüdür. Süre geçirilirse takip düşer, ancak alacaklının genel hükümler dairesinde alacağını dava etme hakkı saklı kalır; bu durumda icra inkâr tazminatı istenemez.

İcra takibi açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. İcra takibi bir dava değildir, bu nedenle takip başlatmak için arabuluculuğa başvurmak gerekmez. Ancak ticari nitelikteki itirazın iptali, alacak, tazminat, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvurulmuş olması TTK m.5/A uyarınca dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir.

İcra inkâr tazminatı ne kadardır, her davada verilir mi?

İİK m.67/2 uyarınca borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir. Ancak bunun için tazminatın açıkça talep edilmiş olması ve alacağın likit, yani yargılama gerektirmeden belirlenebilir nitelikte olması gerekir. Kusur oranı ve hasar tutarı bilirkişi incelemesiyle belirlenecekse likitlik tartışması gündeme gelir.

Rücu alacağında zamanaşımı ne zaman başlar?

Motorlu araç kazalarında KTK m.109/4 uyarınca tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kişiyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar. Halefiyete dayalı taleplerde ise devralınan hakkın tabi olduğu süre uygulanır. Fiil suç oluşturuyorsa uzamış ceza zamanaşımı geçerlidir.

Rücu davası hangi mahkemede görülür?

Sigortacının kendi sigortalısına açtığı rücu davası sigorta sözleşmesinden doğduğu için mutlak ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Halefiyete dayalı olarak üçüncü kişiye açılan davada devralınan hakkın niteliğine bakılır; hak haksız fiilden doğuyor ve davalı tacir değilse kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

İş kazasından kaynaklanan rücu davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin üçüncü fıkrası, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı arabuluculuk kapsamı dışında bırakmıştır.

Menfi tespit davası açarsam takip durur mu?

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasında mahkeme, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında takibin durdurulmasına ihtiyati tedbir kararı verebilir. Takipten sonra açılan menfi tespit davasında ise tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu yalnızca teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (İİK m.72).

Sigorta şirketi ödeme yapmadan rücu takibi başlatabilir mi?

Hayır. Halefiyet, tazminatın fiilen ödendiği anda doğar. Hasar dosyasının açılması, ekspertiz raporu düzenlenmesi veya tazminatın hesaplanması rücu hakkı doğurmaz. Ödeme dekontu bulunmayan dosyalarda talep reddedilir, bu husus borçlu tarafından açıkça itiraz konusu yapılmalıdır.

Bu yazı, yürürlükteki İcra ve İflas Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Karayolları Trafik Kanunu ve İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri esas alınarak hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Yukarıdaki örnek metinler şablon olup her dosyanın kendine özgü koşullarına göre uyarlanmadan kullanılmamalıdır. Rücu dosyalarında süreler kısadır ve kaçırılan bir itiraz süresinin telafisi çoğu zaman mümkün olmaz; elinize ulaşan ödeme emri veya dava dilekçesi için vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın. Dosyanızın incelenmesi için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.