1.jpg)
Av. Hakan ElçiKısa cevap: Adli yardım talebiniz reddedilirse, ret kararının size tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vererek itiraz edebilirsiniz. Mahkeme dosyayı, numara olarak kendisini izleyen daireye gönderir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Bu aşamadan sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açıktır. Anayasa Mahkemesi, 5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3 Mart 2026 tarihli kararında, adli yardım talebini "banka hesabı bulunduğu" ve "davanın konusu tapu iptali ve tescil olduğu" gerekçeleriyle reddeden mahkemelerin katı ve kategorik bir yorum yaptığını, sunulan belgeleri değerlendirmediğini ve bu suretle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini oybirliğiyle karara bağladı. Adli yardım talebi bir dilekçeyle yapılır, harca tabi değildir ve avukat tutmak zorunlu değildir.
Kararın Künyesi
- Mahkeme: Anayasa Mahkemesi, İkinci Bölüm
- Başvuru: Azize Cansağ Bağlı (2) başvurusu
- Başvuru numarası: 2023/30342
- Karar tarihi: 3 Mart 2026
- Yayım: 5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete
- İhlal edilen hak: Anayasa m.36, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı
- Sonuç: İhlal, oybirliğiyle. Yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilk derece mahkemesine gönderildi, tazminat talebi reddedildi, başvurucuya 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama gideri ödenmesine hükmedildi
Olayda Ne Oldu?
Kararın değerini anlamak için olayın seyrini bilmek gerekir, çünkü burada anlatılan senaryo istisnai değil, adliyelerde son derece yaygındır.
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 10/3/2023 | Başvurucu tapu iptali ve tescil davası açtı ve aynı anda adli yardım talebinde bulundu. Talebine fakirlik belgesi ekledi. Avukatının kendisinden ücret almadığını, avukatının oğlu olduğunu ve davanın ücretsiz alındığının baroya bildirileceğini belirtti |
| 13/3/2023 | Batman 3. Asliye Hukuk Mahkemesi ara kararıyla talebi reddetti. Gerekçe: mal varlığı olmadığına dair yeterli bilgi ve belge sunulmadığı, banka hesaplarının bulunduğu, davanın konusu da dikkate alındığında adli yardımdan yararlanabilecek derecede fakir olmadığı |
| Ara aşama | Başvurucu itiraz etti. İtiraz dilekçesine, mahkemenin kendi SGK kayıtlarını sorguladığını, adına kayıtlı taşınır ve taşınmaz bulunmadığını, e-Devlet'ten alınan ekran görüntülerini, avukatının ücretsiz vekâlet aldığına dair baroya verilen bildirim dilekçesini ekledi. Banka hesaplarının çokluğunu ise geçmişte farklı işyerlerinde çalışmış olmasıyla açıkladı |
| 21/3/2023 | Batman 4. Asliye Hukuk Mahkemesi itirazı reddetti. Gerekçe: fakirlik belgesinin her zaman düzenlenebileceği, belgenin somut araştırma ve verilere dayanmadığı, mahkemenin resen araştırma yükümlülüğü bulunmadığı |
| 24/3/2023 | Başvurucu yeniden adli yardım istedi; mahkeme 27/3/2023'te "durumda değişiklik olmadığı" gerekçesiyle reddetti |
| 5/4/2023 | Başvurucu, adli yardım reddedildiği için gider avansı ve harçları yatıramadığını bildirerek dosyanın karara çıkarılmasını istedi |
| 7/4/2023 | Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapıldı |
| 23/10/2023 | Mahkeme, gider avansı yatırılmadığı gerekçesiyle davayı dava şartı yokluğundan reddetti. Dava esasa hiç girilmeden kapandı |
| 3/3/2026 | Anayasa Mahkemesi mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi |
Bu zincirin sonucu şudur: adli yardım talebinin reddi, tek başına davanın kaybedilmesi anlamına gelebilmektedir. Gider avansı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114. maddesinde dava şartı olarak düzenlendiği için, avans yatırılmadığında mahkeme işin esasını hiç incelemez. Adli yardım kararı bu nedenle usule ilişkin bir ayrıntı değil, davanın görülüp görülmeyeceğini belirleyen bir eşiktir.
Adli Yardım Nedir, Neleri Kapsar?
Adli yardım, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334 ile 340. maddeleri arasında düzenlenmiştir. 334. maddeye göre, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gerekli yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir.
Kanunun 335. maddesi, adli yardım kararının sağladığı imkânları dört başlıkta sayar:
| İmkân | Anlamı |
|---|---|
| Yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet | Başvurma harcı, peşin karar ve ilam harcı, gider avansı gibi kalemler dava başında istenmez |
| Teminat göstermekten muafiyet | Kanunen teminat gereken hâllerde teminat aranmaz |
| Giderlerin devletçe avans olarak ödenmesi | Bilirkişi, keşif, tanık, tebligat gibi yargılama sırasında doğan giderler devlet tarafından karşılanır |
| Ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini | Davanın avukatla takibi gerekiyorsa baro tarafından avukat görevlendirilir |
Mahkeme bu imkânların tamamına değil, bir kısmına da karar verebilir; örneğin harçtan muaf tutup gider avansını isteyebilir. Adli yardım, verildiği takdirde hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.
Karıştırılan dört ayrı kurum
Uygulamada en sık yapılan hata, birbirinden bağımsız dört kurumun aynı sanılmasıdır:
| Kurum | Dayanak | Nereye başvurulur? | Ne sağlar? |
|---|---|---|---|
| Adli yardım | HMK m.334 vd. | Davaya bakan mahkemeye, icra takibinde icra mahkemesine | Harç, gider avansı ve yargılama giderlerinden geçici muafiyet |
| Baro adli yardımı | Avukatlık Kanunu m.176 vd. | Bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna | Ücretsiz avukat görevlendirilmesi |
| Zorunlu müdafi ve vekil | CMK m.150 ve m.234 | Soruşturma ve kovuşturma makamı resen bildirir | Ceza yargılamasında ücretsiz müdafi veya vekil |
| İdari yargıda adli yardım | 2577 sayılı Kanun m.31 yollamasıyla HMK | Davaya bakan idare veya vergi mahkemesine | HMK'daki adli yardım hükümlerinin aynısı |
Harçtan muafiyet istiyorsanız mahkemeye, avukat istiyorsanız baroya başvurmanız gerekir. İkisine aynı anda ihtiyacınız varsa iki başvuruyu da ayrı ayrı yapın. Baroya yapılan başvuru mahkemedeki harç yükümlülüğünü kaldırmaz, mahkemeye yapılan adli yardım talebi de kendiliğinden size avukat atanmasını sağlamaz.
Talep Nasıl Yapılır?
HMK'nın 336. maddesi usulü belirler:
- Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. İcra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir.
- Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti, iddiasını dayandıracağı deliller ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durum belgelerini mahkemeye sunmak zorundadır.
- İstinaf ve temyiz aşamasında talep, bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.
- Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır. Yani talep dilekçesi için ayrıca harç ödemezsiniz.
337. maddeye göre mahkeme talep hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir; ancak talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır. Aynı maddenin çok önemli bir cümlesi vardır: adli yardım taleplerinin reddine ilişkin mahkeme kararlarında, sunulan belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir. Bu cümle, ret kararlarının gerekçesiz olamayacağını doğrudan kanun düzeyinde emretmektedir ve aşağıda göreceğimiz üzere Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesiyle örtüşmektedir.
Hangi belgeler sunulmalı?
Kanun belgeleri tek tek saymaz, "mali durumuna ilişkin belgeler" der. Anayasa Mahkemesinin incelediği olayda başvurucunun sunduğu belgeler, iyi bir başlangıç listesi oluşturur. Aşağıdaki tabloda bunlara uygulamada işe yarayan diğer belgeler eklenmiştir:
| Belge | Nereden alınır? | Neyi gösterir? |
|---|---|---|
| Fakirlik veya yoksulluk belgesi | Muhtarlık | Yerel idarenin yoksulluk beyanı. Tek başına yeterli sayılmadığı için mutlaka diğer belgelerle desteklenmelidir |
| Taşınmaz kaydı olmadığına dair belge | e-Devlet, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü hizmeti | Adınıza kayıtlı taşınmaz bulunmadığı |
| Araç tescil kaydı sorgusu | e-Devlet | Adınıza kayıtlı araç bulunmadığı |
| SGK tescil ve hizmet dökümü | e-Devlet | Çalışıp çalışmadığınız, sigortalılık durumunuz |
| Gelir belgesi veya gelir olmadığına dair belge | İşveren, SGK, vergi dairesi | Aylık geliriniz veya gelirsizliğiniz |
| Banka hesap dökümleri | Bankalar | Hesabın varlığı değil bakiyesi önemlidir. Düşük veya sıfır bakiyeyi gösteren döküm, "banka hesabı var" gerekçesini baştan karşılar |
| Sosyal yardım belgesi | Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı, belediye | Düzenli sosyal yardım aldığınız |
| Kira sözleşmesi ve ödeme dekontları | Kendinizde | Konut giderinizin gelirinize oranı |
| Sağlık raporu, engelli raporu | Hastane | Çalışma gücünüzün bulunmadığı veya süreklilik arz eden sağlık gideriniz |
| Vukuatlı nüfus kayıt örneği | e-Devlet | Bakmakla yükümlü olduğunuz kişi sayısı |
| İcra dosyası veya borç belgeleri | UYAP, alacaklılar | Gelirinizin haczedilmiş veya borçla yükümlü olduğu |
Anayasa Mahkemesinin kararından çıkan pratik ders açıktır: tek bir belgeye güvenmeyin, mali tablonuzu bütün olarak gösterin. Fakirlik belgesi tek başına sunulduğunda "her zaman düzenlenebilir" denilerek geçiştirilebilmektedir; aynı belge tapu, araç, SGK ve banka dökümleriyle birlikte sunulduğunda ise mahkemenin bunları toplu olarak değerlendirmeden reddetmesi güçleşir.
Kendi adınıza dilekçe hazırlarken izlenecek genel biçim kuralları için uyarlama dilekçesi örneklerini içeren yazımızı inceleyebilirsiniz.
Anayasa Mahkemesi Ne Dedi?
Karar, mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahaleyi klasik üçlü testten geçirmiştir: kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük.
Kanunilik ve meşru amaç aşamasında sorun yok
Mahkeme, adli yardım talebinin reddinin HMK'nın 336. maddesinin ikinci fıkrasına dayandığını, dolayısıyla müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğunu tespit etmiştir. Meşru amaç yönünden ise yargı harçlarının, yargı hizmetinden yararlananların maliyete katılmasını sağladığını ve abartılı, zorlama veya ciddiyetten yoksun taleplerin disipline edilmesine hizmet ettiğini; gider avansının ise yargılama sırasında yapılması zorunlu giderleri finanse ettiğini belirterek, harç ve gider yükümlülüğünün anayasal açıdan meşru amaçlara dayandığı sonucuna varmıştır.
Asıl mesele ölçülülük
Ölçülülük; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşur. Kararda bu üç ilke sırayla uygulanmıştır:
- Elverişlilik: Harç ve gider yükümlülüğü, gereksiz dava açılmasını önleme amacına ulaşmak bakımından elverişli bir araçtır. Bu aşamada sorun görülmemiştir.
- Gereklilik: Kararda dikkat çekici bir tespit yapılmıştır. Yargılama giderini yargılamanın başında ödemek zorunda kalmak ile yargılamanın sonunda ödemeye mahkûm edilmek arasında, müdahalenin ağırlığı bakımından önemli fark vardır. Giderin dava şartı olarak öngörülmesi, esas karara bağlandıktan sonra ödeme yükümlülüğü getirilmesine göre mahkemeye erişim hakkına daha ağır bir müdahale oluşturur. Bununla birlikte kanun koyucunun, harcın hangi safhada ödeneceğini belirlemede belli ölçüde takdir yetkisi bulunduğu da kabul edilmiştir.
- Orantılılık: Mali imkânları elverişli olmayan kişilerin harçları davanın başında ödemek zorunda bırakılması, mahkemeye erişimlerini imkânsız hâle getirebilir veya önemli ölçüde zorlaştırabilir. Adli yardım, tam da bu riski karşılamak için öngörülmüş bir mekanizmadır.
Somut olayda ihlale götüren üç tespit
Kararın 24 ve 25. paragrafları, uygulamada doğrudan kullanılabilecek üç tespit içerir:
- Sunulan belgeler değerlendirilmemiştir. Yargılama makamları, başvurucunun yargılama giderlerini ödemesi hâlinde kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştireceği iddiasını desteklemek için ibraz ettiği belgeleri değerlendirmemiştir. Oysa HMK'nın 337. maddesi, ret kararında sunulan belgelerin kabul edilmeme sebebinin açıkça belirtilmesini emreder.
- "Banka hesabı var" gerekçesi kategoriktir. Yargılama makamları, başvurucunun banka hesaplarının bulunduğuna işaret ederek adli yardımdan faydalanmasına engel olacak şekilde katı ve kategorik bir yorum yapmıştır. Kararın ifadesiyle bu tür kategorik yaklaşım, ilgililerin gerçek mali durumlarının dikkate alınmasını önlemektedir. Banka hesabının varlığı ile hesabın bakiyesi ayrı şeylerdir.
- "Dava konusu tapu iptali" gerekçesi de yetersizdir. Davanın konusunun taşınmaz olması, davacının o taşınmaza sahip olduğu anlamına gelmez; tapu iptali ve tescil davasında davacı zaten mülkiyeti kazanmak için dava açmaktadır. Anayasa Mahkemesi bu gerekçeyi de kategorik yaklaşımın parçası saymıştır.
Sonuç olarak müdahalenin, gözetilen meşru amaca ulaşma bakımından gerekli ve orantılı olmadığı, başvurucu üzerinde aşırı bir yük oluşturduğu ve bu açıdan ölçüsüz olduğu belirlenmiş; Anayasa'nın 36. maddesindeki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ve sonuçları hakkında Anayasa Mahkemesi kararlarının sonuçlarını ele aldığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.
Mahkemelerin Sık Kullandığı Ret Gerekçeleri ve Cevapları
Aşağıdaki tablo, itiraz dilekçenizi yazarken doğrudan kullanabileceğiniz karşı argümanları içermektedir.
| Ret gerekçesi | Hukuken neden yetersiz? |
|---|---|
| "Adına kayıtlı banka hesapları bulunmaktadır" | Hesabın varlığı ödeme gücünü göstermez; belirleyici olan bakiye ve hareketlerdir. Anayasa Mahkemesi bu gerekçeyi kategorik bir yaklaşım sayarak ihlal kararı vermiştir. Hesap dökümlerini sunun ve bakiyelere dikkat çekin |
| "Fakirlik belgesi her zaman düzenlenebilir" | Bu, belgeyi peşinen değersiz saymak anlamına gelir ve HMK m.337'deki belgenin kabul edilmeme sebebini açıkça belirtme yükümlülüğünü karşılamaz. Belgenin neden inandırıcı bulunmadığı somut olarak gösterilmelidir |
| "Davanın konusu dikkate alındığında fakir değildir" | Dava konusunun değeri, davacının mevcut mal varlığı değildir. Tapu iptali, tazminat veya alacak davalarında davacı henüz o değere sahip değildir |
| "Mahkemenin resen araştırma yükümlülüğü yoktur" | Doğrudur, ancak resen araştırma yükümlülüğünün bulunmaması, sunulan belgeleri değerlendirmeme hakkı vermez. Anayasa Mahkemesi ihlali tam da bu değerlendirmeme üzerine kurmuştur |
| "Yeterli bilgi ve belge sunulmamıştır" | Hangi bilginin veya belgenin eksik olduğu belirtilmelidir. Soyut bir eksiklik ifadesi, ret kararını gerekçeden yoksun bırakır |
| "Talep açıkça dayanaktan yoksundur" | Bu, HMK m.334'te sayılan gerçek bir şarttır; ancak davanın esasına ilişkin bir ön değerlendirme değildir. Davanın kazanılma ihtimalinin düşük görülmesi ile talebin açıkça dayanaktan yoksun olması aynı şey değildir |
| "Durumunda değişiklik olmamıştır" (ikinci talepte) | Bu gerekçe HMK m.337'nin son fıkrasına uygundur. Yeni talep ancak ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanabilir. Bu nedenle ilk talep ve itiraz aşamasını doğru kullanmak kritik önemdedir |
Ret Kararı Sonrası Yol Haritası
| Aşama | Süre | Nereye | Not |
|---|---|---|---|
| 1. İtiraz | Ret kararının tebliğinden itibaren 1 hafta | Kararı veren mahkemeye dilekçe vererek | Mahkeme dosyayı, aynı yerde birden fazla daire varsa numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire ise birinci daireye; tek daire varsa aynı işlere bakan en yakın mahkemeye gönderir |
| 2. İtiraz kararı | - | - | İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Bu karara karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilemez |
| 3. Yeni talep | Herhangi bir zaman | Davaya bakan mahkemeye | Yalnızca ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak yapılabilir |
| 4. Bireysel başvuru | Kesinleşmeden itibaren 30 gün | Anayasa Mahkemesine | İtiraz kararı kesin olduğu için başvuru yolları tükenmiş sayılır. İncelenen olayda başvurucu nihai kararı 22/3/2023'te öğrenmiş, 7/4/2023'te başvurmuştur |
| 5. Yeniden yargılama | İhlal kararı sonrası | İlk derece mahkemesi | Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verirse, dosya ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için ilgili mahkemeye gönderilir ve yargılama yenilenir |
Bir haftalık süre çok kısadır ve kesindir. Ret kararı çoğu zaman bir ara kararla verilir ve UYAP üzerinden tebliğ edilir. Bu nedenle dava dosyanızı düzenli takip edin, tebligatın size ulaştığı tarihi belgeleyin.
Bir haftalık itiraz süresinin adli tatile denk gelmesi hâlinde ne olacağı konusunda adli tatilde sürelerin nasıl işlediğini anlattığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bireysel başvuruda dikkat edilmesi gereken bir nokta daha vardır: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harca tabidir, ancak bu başvuru için de adli yardım talep edilebilir. Harcı ödeyemeyecek durumda olduğunuzu belirterek başvuru formunuzda adli yardım isteyebilirsiniz.
Adli Yardım Muafiyet Değil, Erteleme
Sık yapılan bir yanlış anlama, adli yardım kararının giderleri tümüyle ortadan kaldırdığı düşüncesidir. HMK'nın 339. maddesi aksini söyler:
- Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile devletçe ödenen avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur.
- Adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir.
- Tahsilin, adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa, mahkeme hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verebilir.
Anayasa Mahkemesi kararında bu üç imkânın, mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahaleyi hafifleten araçlar olduğu vurgulanmıştır. Yani sistemin bütünü, yoksul kişinin davasını görmesini sağlamak üzere kurgulanmıştır; adli yardım talebini reddederken bu araçların varlığını gözden kaçırmak, kararı ölçüsüz hâle getirir.
HMK'nın 338. maddesi ise adli yardımın kaldırılmasını düzenler: kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuruyla yanlış bilgi verdiği ortaya çıkarsa ya da sonradan mali durumu yeteri derecede iyileşirse adli yardım kararı kaldırılır. Bu nedenle talep dilekçenizde beyanlarınızın doğru olması yalnızca dürüstlük meselesi değil, hukuki bir zorunluluktur.
Davanız sonuçlandığında kullanılmayan gider avansının iadesi ayrı bir taleple istenir; bunun usulü için gider avansı iade talebi dilekçesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Adli Yardım Talebi Dilekçesi Örneği (Kendi Adınıza)
Aşağıdaki metin, avukat olmaksızın kendi adınıza verebileceğiniz adli yardım talebi dilekçesidir. Bu dilekçe harca tabi değildir. Dava dilekçenizle birlikte verilebileceği gibi, dava açıldıktan sonra da ayrı bir dilekçeyle sunulabilir. Avukat tutma imkânınız da yoksa, bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna ayrıca başvurmanız gerekir; mahkemeye verdiğiniz bu dilekçe kendiliğinden size avukat atanmasını sağlamaz.
| ADLİ YARDIM TALEBİ DİLEKÇESİ ÖRNEĞİ |
|---|
|
[.....] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE [Dosya varsa: Dosya No: 2026/..... E.] ADLİ YARDIM TALEBİNDE BULUNAN : [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: ..............) ADRES : [.....] KARŞI TARAF : [Ad Soyad / Unvan] KONU : 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334 ve devamı maddeleri uyarınca adli yardım talebimin sunulmasıdır. AÇIKLAMALAR 1. İDDİANIN ÖZETİ [Davanızı iki üç cümleyle özetleyin. Örnek: Karşı taraf adına kayıtlı [.....] ili, [.....] ilçesi, [.....] ada, [.....] parsel sayılı taşınmaz, tarafımca [.....] tarihinde bedeli ödenerek satın alınmış olmasına rağmen tapuda adıma tescil edilmemiştir. Bu nedenle tapu iptali ve tescil talebiyle işbu davayı açma zorunluluğu doğmuştur.] 2. DAYANDIĞIM DELİLLER [Delillerinizi sayın: tapu kaydı, ödeme dekontları, tanık beyanları, keşif, bilirkişi incelemesi, yazışmalar ve her türlü yasal delil.] 3. MALİ DURUMUM a) Hâlen [çalışmamaktayım / asgari ücretle çalışmaktayım / aylık [.....] TL gelirim bulunmaktadır]. Ekte sunduğum SGK hizmet dökümü bu hususu göstermektedir. b) Adıma kayıtlı herhangi bir taşınmaz bulunmamaktadır. Ekte e-Devlet üzerinden alınan tapu kayıt sorgusu sunulmuştur. c) Adıma kayıtlı herhangi bir araç bulunmamaktadır. Ekte araç tescil sorgusu sunulmuştur. d) Adıma kayıtlı banka hesapları bulunmakla birlikte, ekte sunduğum hesap dökümlerinden görüleceği üzere hesap bakiyelerim yargılama giderlerini karşılayacak düzeyde değildir. [Birden fazla hesabınız varsa sebebini açıklayın: geçmişte farklı işyerlerinde çalıştığım için maaş hesabı olarak açılmış ve hâlen kullanılmayan hesaplardır.] e) [.....] kişilik ailemin geçimini tek başıma sağlamaktayım. Bakmakla yükümlü olduğum [.....] kişi bulunmaktadır. Ekte vukuatlı nüfus kayıt örneği sunulmuştur. f) Aylık [.....] TL kira ödemekteyim. Ekte kira sözleşmesi ve ödeme dekontları sunulmuştur. g) [Varsa ekleyin: Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından düzenli yardım almaktayım / süreklilik arz eden sağlık giderim bulunmaktadır / hakkımda icra takipleri mevcut olup gelirim üzerinde haciz bulunmaktadır.] h) Muhtarlıktan alınan fakirlik belgesi ekte sunulmuştur. 4. Anılan Kanunun 334. maddesi uyarınca, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gerekli yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir. Yukarıda açıkladığım ve ekte belgelediğim üzere yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksunum; iddiam ise ekte sunulan belgelerle desteklenmiş olup açıkça dayanaktan yoksun değildir. 5. Adli yardım talebimin reddi hâlinde gider avansını yatıramayacak ve davam, 6100 sayılı Kanunun 114. maddesi uyarınca dava şartı yokluğundan usulden reddedilecektir. Bu durum, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkımın ihlali sonucunu doğuracaktır. SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıkladığım nedenlerle, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334 ve devamı maddeleri uyarınca adli yardım talebimin kabulüne, yargılama harç ve giderlerinden geçici olarak muaf tutulmama, yargılama sırasında yapılması gereken giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. 05.08.2026 Talepte Bulunan [Ad Soyad] [İmza] EKLER: 1. Muhtarlıktan alınan fakirlik belgesi 2. Tapu kayıt sorgusu (e-Devlet) 3. Araç tescil sorgusu (e-Devlet) 4. SGK tescil ve hizmet dökümü 5. Banka hesap dökümleri 6. Vukuatlı nüfus kayıt örneği 7. Kira sözleşmesi ve ödeme dekontları 8. [Varsa diğer belgeler] |
Adli Yardım Talebinin Reddine İtiraz Dilekçesi Örneği (Kendi Adınıza)
Ret kararının size tebliğinden itibaren bir hafta içinde, kararı veren mahkemeye verilir. Bu dilekçe de harca tabi değildir. Süre kesindir, geçirilmesi hâlinde itiraz incelenmez.
| ADLİ YARDIM TALEBİNİN REDDİNE İTİRAZ DİLEKÇESİ ÖRNEĞİ |
|---|
|
[.....] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE Dosya No: 2026/..... E. İTİRAZ EDEN : [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: ..............) ADRES : [.....] KONU : Mahkemenizin [.....] tarihli ara kararı ile adli yardım talebimin reddine ilişkin kararına itirazlarımın sunulmasıdır. TEBLİĞ TARİHİ : [.....] AÇIKLAMALAR 1. Mahkemenizin [.....] tarihli ara kararı ile adli yardım talebim; [mal varlığım olmadığına dair yeterli bilgi ve belge sunulmadığı / adıma kayıtlı banka hesapları bulunduğu / davanın konusu dikkate alındığında adli yardımdan yararlanabilecek derecede fakir olmadığım] gerekçeleriyle reddedilmiştir. Karar tarafıma [.....] tarihinde tebliğ edilmiş olup işbu itiraz, 6100 sayılı Kanunun 337. maddesinde öngörülen bir haftalık süre içinde sunulmaktadır. 2. Adıma kayıtlı banka hesaplarının bulunması, tek başına yargılama giderlerini ödeme gücüne sahip olduğumu göstermez. Belirleyici olan hesapların varlığı değil, bakiyeleri ve hareketleridir. Ekte sunduğum hesap dökümlerinden görüleceği üzere hesap bakiyelerim yargılama giderlerini karşılayacak düzeyde değildir. [Birden fazla hesabınız varsa: Söz konusu hesapların çokluğu, geçmişte farklı işyerlerinde çalışmam nedeniyle maaş hesabı olarak açılmış olmalarından kaynaklanmakta olup bu hesaplar fiilen kullanılmamaktadır.] 3. Davanın konusunun taşınmaza ilişkin olması da ödeme gücümü göstermez. Tapu iptali ve tescil davasında davacı, dava konusu taşınmazın maliki değildir; zaten mülkiyeti kazanmak amacıyla dava açmaktadır. Dava konusunun değeri ile davacının mevcut mal varlığı birbirinden farklı kavramlardır. 4. 6100 sayılı Kanunun 337. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, adli yardım taleplerinin reddine ilişkin kararlarda sunulan belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir. Talebim ekinde sunduğum fakirlik belgesi, tapu kayıt sorgusu, araç tescil sorgusu, SGK hizmet dökümü ve banka hesap dökümlerinin neden yetersiz görüldüğü kararda açıklanmamıştır. Bu hâliyle ret kararı gerekçeden yoksundur. 5. Anayasa Mahkemesi, 5/8/2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3/3/2026 tarihli kararında; adli yardım talebini başvurucunun banka hesaplarının bulunduğu ve davanın konusunun tapu iptali ve tescil olduğu gerekçeleriyle reddeden yargılama makamlarının, ibraz edilen belgeleri değerlendirmediğini ve adli yardımdan faydalanmaya engel olacak şekilde katı ve kategorik bir yorum yaptığını belirtmiş; bu şekildeki kategorik yaklaşımın ilgililerin gerçek mali durumlarının dikkate alınmasını önlediğini vurgulayarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (B. No: 2023/30342, 3/3/2026). 6. [Yeni belge sunuyorsanız buraya yazın: İşbu itiraz dilekçesi ekinde, mali durumumu gösteren ek belgeler de sunulmaktadır.] 7. Adli yardım talebimin reddi hâlinde gider avansını yatıramayacağım ve davam 6100 sayılı Kanunun 114. maddesi uyarınca dava şartı yokluğundan usulden reddedilecektir. Bu ise mahkemeye erişim hakkımın tümüyle ortadan kalkması sonucunu doğuracaktır. SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıkladığım nedenlerle, adli yardım talebimin reddine ilişkin [.....] tarihli ara kararına itirazımın kabulü ile adli yardım talebimin kabulüne, yargılama harç ve giderlerinden geçici olarak muaf tutulmama karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. 05.08.2026 İtiraz Eden [Ad Soyad] [İmza] EKLER: 1. Ret kararının tebliğ edilen örneği 2. Banka hesap dökümleri 3. Tapu ve araç kayıt sorguları 4. SGK hizmet dökümü 5. Fakirlik belgesi 6. [Varsa yeni belgeler] |
İtiraz dilekçenizi mahkeme kalemine veya ön büroya elden verebilir, avukatınız varsa UYAP üzerinden sunabilirsiniz. Evrak kayıt tarihini gösteren belgeyi mutlaka alın; bir haftalık sürenin korunduğunun ispatı buna bağlıdır.
Dava Dilekçesinde Adli Yardım Talebi (Vekil Aracılığıyla)
Aşağıdaki metin, davanın avukat aracılığıyla açıldığı hâllerde dava dilekçesinin sonuna eklenen adli yardım talebine ilişkin bölümdür. Avukatın ücretsiz vekâlet üstlendiği hâllerde bu durumun baroya bildirilmesi ve bildirim dilekçesinin dosyaya sunulması, incelenen Anayasa Mahkemesi kararında da görüldüğü üzere talebi güçlendirir.
| DAVA DİLEKÇESİNDE ADLİ YARDIM TALEBİ ÖRNEĞİ |
|---|
|
[.....] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE ADLİ YARDIM TALEPLİDİR DAVACI : [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: ..............) ADRES : [.....] VEKİLİ : Av. [.....] DAVALI : [Ad Soyad / Unvan] D. KONUSU : [.....] talebimizden ibarettir. Ayrıca 6100 sayılı Kanunun 334 ve devamı maddeleri uyarınca adli yardım talebimizin kabulü istemidir. ADLİ YARDIM TALEBİMİZE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR 1. Müvekkilin aylık düzenli geliri [bulunmamakta / ..... TL olup asgari ücret düzeyindedir]. Adına kayıtlı taşınmaz ve araç bulunmamaktadır. Ekte sunulan e-Devlet sorguları, SGK hizmet dökümü ve banka hesap dökümleri müvekkilin mali durumunu ortaya koymaktadır. 2. Müvekkilin adına kayıtlı banka hesapları bulunmakla birlikte hesap bakiyeleri yargılama giderlerini karşılayacak düzeyde değildir. Yerleşik uygulamada da kabul edildiği üzere hesabın varlığı değil, bakiyesi belirleyicidir. 3. Tarafımızca müvekkilden vekâlet ücreti alınmamış olup, davanın ücretsiz olarak üstlenildiğine ilişkin bildirim [.....] Barosu Başkanlığına sunulmuş, bildirim dilekçesinin bir örneği ekte dosyaya ibraz edilmiştir. 4. Müvekkilin yargılama giderlerini ödemek zorunda bırakılması, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürecektir. İşbu davada ileri sürülen iddia ise ekte sunulan belgelerle desteklenmiş olup açıkça dayanaktan yoksun değildir. 5. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2026 tarihli ve 2023/30342 başvuru numaralı kararında da vurgulandığı üzere, adli yardım taleplerinin değerlendirilmesinde ilgilinin gerçek mali durumunun dikkate alınması, sunulan belgelerin değerlendirilmesi ve kategorik gerekçelerden kaçınılması gerekmektedir. Aksi yönde bir uygulama, mahkemeye erişim hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır. HUKUKİ SEBEPLER : 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334-340, 492 sayılı Harçlar Kanunu, Anayasa m.36 ve ilgili mevzuat. DELİLLER : Fakirlik belgesi, tapu ve araç kayıt sorguları, SGK tescil ve hizmet dökümü, banka hesap dökümleri, vukuatlı nüfus kayıt örneği, baroya sunulan ücretsiz vekâlet bildirimi, [dava esasına ilişkin deliller] ve her türlü yasal delil. SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle, öncelikle müvekkil hakkında 6100 sayılı Kanunun 334 ve devamı maddeleri uyarınca adli yardım talebimizin kabulüne, müvekkilin yargılama harç ve giderlerinden geçici olarak muaf tutulmasına, yargılama sırasında yapılması gereken giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesine; yargılama sonunda [.....] talebimizin kabulüne, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini müvekkil adına saygılarımla arz ve talep ederim. 05.08.2026 Davacı Vekili Av. [Ad Soyad] [İmza] |
Sık Sorulan Sorular
Adli yardım talebi için harç ödenir mi?
Hayır. 6100 sayılı Kanunun 336. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır. Talep dilekçesi ve itiraz dilekçesi için ayrıca ödeme yapmanız gerekmez.
Adli yardım talebi reddedilirse ne kadar süre içinde itiraz edilir?
Ret kararının tebliğinden itibaren bir hafta içinde, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilir. Mahkeme dosyayı, aynı yerde birden fazla daire varsa numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire söz konusuysa birinci daireye; tek daire varsa aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
İtiraz da reddedilirse ne yapılabilir?
İtiraz kararı kesin olduğu için istinaf veya temyiz yoluna gidilemez. Bu aşamada iki yol vardır: ödeme gücünüzde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanarak yeniden talepte bulunmak veya kararın kesinleşmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmak.
Banka hesabım olması adli yardımdan yararlanmama engel mi?
Hayır. Anayasa Mahkemesi 3 Mart 2026 tarihli kararında, adli yardım talebinin yalnızca banka hesabı bulunduğu gerekçesiyle reddedilmesini katı ve kategorik bir yorum sayarak mahkemeye erişim hakkının ihlaline karar vermiştir. Belirleyici olan hesabın varlığı değil, bakiyesi ve hareketleridir. Bu nedenle talebinize hesap dökümlerinizi eklemeniz ve bakiyelerinize dikkat çekmeniz yerinde olur.
Sadece fakirlik belgesi yeterli mi?
Uygulamada yeterli görülmemektedir. İncelenen olayda itiraz mercii, fakirlik belgesinin her zaman düzenlenebileceği gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Belgeyi tapu ve araç kayıt sorguları, SGK hizmet dökümü, banka hesap dökümleri, kira sözleşmesi ve nüfus kayıt örneği gibi belgelerle desteklemeniz gerekir.
Adli yardım kararı avukat da sağlar mı?
Kısmen. 6100 sayılı Kanunun 335. maddesinin (ç) bendi, davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat teminini adli yardımın kapsamına almıştır. Bununla birlikte pratikte ücretsiz avukat için bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna ayrıca başvurmanız gerekir. Mahkemeye verilen adli yardım dilekçesi kendiliğinden avukat atanmasını sağlamaz.
Adli yardım aldığımda yargılama giderlerini hiç ödemeyecek miyim?
Hayır, adli yardım bir muafiyet değil geçici ertelemedir. 339. maddeye göre ertelenen giderler ve devletçe ödenen avanslar, dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa giderlerin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenmesine karar verilebilir. Tahsilin mağduriyet doğuracağı açıkça anlaşılırsa mahkeme, tamamen veya kısmen ödemeden muafiyete de hükmedebilir.
Adli yardım idari davalarda da istenebilir mi?
Evet. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesi, adli yardım hâllerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağını öngörmektedir. Talep, davaya bakan idare veya vergi mahkemesine yapılır.
Adli yardım talebim reddedilir ve gider avansını yatıramazsam ne olur?
Gider avansı, 6100 sayılı Kanunun 114. maddesinde dava şartı olarak düzenlenmiştir. Avans yatırılmazsa mahkeme davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder ve işin esasına hiç girmez. İncelenen olayda da dava bu şekilde reddedilmiştir. Bu nedenle adli yardım kararı, davanın görülüp görülmeyeceğini belirleyen bir eşiktir.
Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verirse dava yeniden görülür mü?
Evet. İncelenen kararda Anayasa Mahkemesi, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilk derece mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Yargı mercii, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar verir.
Bu kararda tazminat ödendi mi?
Hayır. Başvurucu 20.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat talep etmiş, ancak Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı gerekçesiyle tazminat talebini reddetmiştir. Buna karşılık başvurucuya 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama gideri ödenmesine hükmedilmiştir.
Bireysel başvuru için de adli yardım istenebilir mi?
Evet. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harca tabidir; ancak harcı ödeme gücünüz yoksa başvuru formunuzda adli yardım talebinde bulunabilirsiniz. Talebiniz kabul edilirse harç ödemeden başvurunuz incelenir.
Bu yazı, 5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesi kararı ile yürürlükteki mevzuata dayanan genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Yukarıdaki dilekçe örnekleri şablon niteliğindedir ve her dosyanın kendine özgü koşullarına göre uyarlanmadan kullanılmamalıdır. Adli yardım talebinin reddine itiraz süresi bir hafta, bireysel başvuru süresi otuz gündür ve bu süreler kesindir; hak kaybı yaşamamak için kararın size tebliğ edildiği tarihi esas alarak hareket edin. Avukat tutma imkânınız bulunmuyorsa bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna başvurabilirsiniz. Dosyanıza ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.