Yapay Zeka ile Dava ve Dilekçe Hazırlamak: Riskler, Gerçek Örnekler ve Hukuki Sorumluluk

Kısa cevap: Yapay zeka araçları artık dilekçe taslağı hazırlama, içtihat araştırması ve dosya özeti çıkarma gibi işlerde yaygın olarak kullanılıyor; Adalet Bakanlığı da hakim ve savcılar için benzer bir sistemi (UYAP AI Karar Destek Sistemi) devreye almaya hazırlanıyor. Ancak bu araçların en büyük riski, var olmayan mahkeme kararlarını gerçekmiş gibi "uydurması" (halüsinasyon); Türkiye'de ve yurt dışında bu yüzden gerçek disiplin soruşturmaları ve mahkeme yaptırımları yaşandı. Yapay zeka bir asistan olarak kullanılabilir, ancak her hukuki atıf mutlaka resmi kaynaktan doğrulanmalı ve nihai değerlendirme her zaman bir avukata veya hakime ait olmalıdır.

Yapay Zeka ile Dava Takibi ve Dilekçe Hazırlamak Mümkün mü?

Evet, teknik olarak mümkün ve giderek yaygınlaşıyor. Hem avukatlar dosya yönetimi, emsal karar arama ve dilekçe taslağı hazırlama gibi işlerde yapay zeka destekli araçlardan faydalanıyor, hem de bazı vatandaşlar avukata başvurmadan önce ChatGPT gibi araçlarla kendi dilekçelerini hazırlamayı deniyor. Ancak yapay zekanın ürettiği metin, hukuki bir tavsiye veya güvenilir bir hukuki kaynak değil, kontrol edilmesi gereken bir taslaktır.

Yapay Zekanın En Büyük Riski: Uydurma İçtihat ("Halüsinasyon")

Yapay zeka dil modelleri, bazen var olmayan bir mahkeme kararını gerçekmiş gibi, gerçekçi görünen esas ve karar numaralarıyla birlikte üretebilir. Buna teknik olarak "halüsinasyon" deniyor ve hukuk pratiğinde ciddi sonuçlar doğurmuş durumda:

• Türkiye'den bir örnek: Basına yansıyan bir olayda, deneyimli bir avukat hazırladığı dilekçeyi güçlendirmek için yapay zekadan içtihat desteği almış; sistem gerçek bir Yargıtay kararının metnini kullanmış ama karara rastgele ve hatalı bir esas/karar numarası atamıştır. Mahkeme, atıf yapılan kararı sorguladığında böyle bir kararın bulunamadığını tespit etmiş ve durumu hem ilgili baroya hem de Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirmiştir.
• ABD'den bir örnek (Mata v. Avianca): Davacı vekilleri, mahkemeye sundukları dilekçede ChatGPT'nin ürettiği, hiçbir resmi veri tabanında yer almayan emsal kararlara atıf yapmış; mahkeme 2023 yılında bu avukatları 5.000 dolar para cezasıyla yaptırımlandırmıştır.

Bu örnekler, yapay zekanın ürettiği hiçbir hukuki atıfın kontrolsüz biçimde bir dilekçeye veya beyana aktarılmaması gerektiğini gösteriyor.

Yapay Zekayla Hazırlanan Dilekçede Sahte Karar Sunmak Suç mu?

Bu konuda henüz yerleşik bir Yargıtay içtihadı bulunmuyor, ancak hukukçular arasındaki yaygın değerlendirme şu yönde: dilekçenin kendisi (düzenleyenin kimliği ve imzası itibarıyla) sahte bir belge değildir; sorun içerikte yer alan atıf ve argümanların gerçek dışı olmasıdır. Bu durum doğrudan bir ceza normuyla örtüşmese de, avukat için baro nezdinde disiplin soruşturmasına, mesleki özen yükümlülüğünün ihlaline dayalı hukuki sorumluluğa ve dosyanın itibarını zedeleyen ciddi bir güven kaybına yol açabilir.

Avukatların Yapay Zeka Kullanımı: Baro Rehberleri Ne Diyor?

Türkiye'deki barolar, bu riskler netleşmeye başladıkça konuya yönelik somut adımlar atıyor:

• Ankara Barosu, "Avukatlıkta Yapay Zeka Araçlarının Kullanımı Rehberi" adıyla bir doküman yayımlayarak avukatların bu araçları kullanırken özen ve dikkatle hareket etmesi gerektiğini, üretilen her içeriğin bağımsız olarak doğrulanması gerektiğini vurguluyor.
• Türkiye Barolar Birliği (TBB), 2026 yılında düzenlediği bir çalıştayla "Yapay Zeka Destekli Avukat Asistanı" adında bir proje için çözüm ortağı arayışına girdi; amaç, avukatların tekrarlayan işlerini hızlandıracak ama mesleki sorumluluğu ortadan kaldırmayacak bir asistan geliştirmek.

Ortak mesaj netleşiyor: yapay zeka avukatın yerini almıyor, avukatın özen yükümlülüğünün kapsamını yeniden tanımlıyor.

Yargı da Yapay Zeka Kullanmaya Başlıyor: UYAP AI Karar Destek Sistemi

Değişim yalnızca avukatlık mesleğiyle sınırlı değil. Adalet Bakanlığı, 2026 yılında yerli ve milli bir sistem olan UYAP AI Karar Destek Sistemi'ni duyurdu. Açıklamalara göre bu sistem, otuz milyondan fazla mahkeme kararı ve emsal içtihadı saniyeler içinde tarayabilecek, bilirkişi raporlarını ve hukuki değerlendirmeleri üst mahkeme içtihatlarıyla karşılaştırmalı olarak analiz edebilecek, tanık ifadeleri ve şüpheli beyanlarını karşılaştırıp tutarsızlıkları raporlayabilecek, gerekçeli karar ve iddianame taslaklarının hızlıca oluşturulmasına yardımcı olabilecek. Bakanlık, sistemin hakim ve savcılar için bir araştırma ve taslak desteği olduğunu, nihai karar verme yetkisinin her zaman olduğu gibi tamamen hakim ve savcılarda kalacağını özellikle vurguluyor.

Vatandaş Kendi Dilekçesini Yapay Zekayla Hazırlarsa Ne Olur?

Basına yansıyan bir örnekte, avukata ücret ödemek istemeyen bir vatandaş yapay zeka yardımıyla kendi itiraz dilekçesini hazırlamış ve mahkeme kendisini haklı bularak cezayı iptal etmiştir. Bu tür örnekler mümkün olsa da istisnadır ve genel bir yöntem olarak önerilmez: yapay zeka, somut olayın hangi hukuki kuruma (dava, itiraz, şikayet gibi) girdiğini, hangi sürede ve hangi mahkemeye başvurulması gerektiğini her zaman doğru tespit edemeyebilir. Yanlış hukuki nitelendirme veya kaçırılan bir süre, doğru bir gerekçeyle bile geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabilir.

Yapay Zeka Dava Sürecinde Nasıl Güvenle Kullanılabilir?

Yapay zekayı tamamen dışlamak yerine, sınırlarını bilerek kullanmak daha isabetli bir yaklaşımdır:

• Yapay zeka çıktısı, ilk taslak veya ön araştırma noktası olarak görülmeli; nihai metin değil.
• Atıf yapılan her mahkeme kararı, mutlaka UYAP Emsal veya resmi Yargıtay/Danıştay veri tabanlarından bağımsız olarak doğrulanmalı.
• Somut olayın hukuki nitelendirmesi (hangi dava türü, hangi süre, hangi mahkeme) mutlaka bir avukat tarafından teyit edilmeli.
• Yapay zekaya kişisel veya dosyaya özel gizli bilgiler girilirken KVKK kapsamındaki veri paylaşım riskleri göz önünde bulundurulmalı.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zeka ile dava dilekçesi hazırlamak yasak mı?

Hayır, yasak değildir. Ancak dilekçenin doğruluğundan ve içeriğinden, onu imzalayıp mahkemeye sunan kişi (avukat veya ilgilinin kendisi) sorumludur.

Yapay zekanın uydurduğu bir içtihadı fark etmeden dilekçede kullanırsam ne olur?

Mahkeme, atıf yapılan kararı bulamazsa dilekçedeki bu argümanı dikkate almaz; avukat için tekrarlayan veya ağır durumlarda baro nezdinde disiplin soruşturması ve mesleki güven kaybı riski doğabilir.

UYAP AI Karar Destek Sistemi kararları yapay zeka mı verecek?

Hayır. Sistem hakim ve savcılara araştırma ve taslak hazırlama desteği sunacak; nihai karar verme yetkisi tamamen hakim ve savcılarda kalacaktır.

Yapay zekayla kendi dilekçemi hazırlayıp mahkemeye sunabilir miyim?

Evet, teknik olarak mümkündür ve yasak değildir. Ancak hukuki nitelendirme hatası veya süre kaçırma gibi riskler tamamen başvuranın kendi sorumluluğundadır.

Avukatlar yapay zeka kullanırken nelere dikkat etmeli?

Ankara Barosu'nun yayımladığı rehbere göre, yapay zeka çıktısı hiçbir şekilde doğrulanmadan kullanılmamalı; her içtihat ve argüman bağımsız olarak resmi kaynaktan teyit edilmelidir.

Bu yazı, yapay zekanın hukuk pratiğindeki güncel kullanımına ilişkin genel bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır; teknoloji ve mevzuat bu alanda hızla değişmektedir. Davanız veya dilekçenizle ilgili güvenilir hukuki destek için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.